تضمین سلامتی برای مادر و نوزاد

 

اشاره:

با توجه به اهمیت اجرای برنامه ترویج تغذیه با شیرمادر و نظر به اهمیت بهبود شاخص های تغذیه انحصاری و تداوم تغذیه با شیرمادر تا دو سالگی. آژانس بین المللی ترويج تغذیه با شیرمادر ، شعار امسال راهمراستا با جوانی جمعیت و ترویجتغذیه باشیرمادر"حمایت همه جانبه ترویج تغذیه با شیرمادر برای همه است." اعلام کرد.

هدف از نامگذاری این هفته تشویق مادران به تغذیه فرزندان خود از این موهبت الهی است.

این شعار در راستای دستیابی به اهدافی همچون ارتقایآگاهی جامعه درمورد چالش‌های موجود در حمایت از ترویج تغذیه با شیر مادر، توسعه بستر لازم جهت دسترسی برابر به تغذیه با شیر مادر به عنوان راهکار از بین بردن چالش‌ها در جهت حمایت از تغذیه با شیر مادر، جلب همراهی و حمایتافراد و سازمان‌ها جهت افزایش همکاری و حمایت آنان از تغذیه با شیر مادر و جلب حمایت و همکاری‌های مرتبط با تغذیه با شیر مادر با تمرکز بر گروه‌های آسیب پذیر و حمایت آنان از تغذیه با شیر مادر،نام گذاری شده است.

روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در راستای  اطلاع‌رسانی و ارتقاء سطح آگاهی مردم دیار همیشه‌ سبز مازندران نسبت به میزان سلامتی خود و حفظ این گوهر ارزشمند دست به امری مهم زده و با ترویج فرهنگ خود مراقبتی سعی بر بالا بردن سطح سلامت مردم مازندران دارد. در گزارشی که می‌خوانید آنچه را که باید از مزایا و فوائد تغذیه نوزادان با شیر مادر و تاثیرات این اقدام در سلامتی مادر و نوزاد بدانیم را مورد بررسی قرار داده‌است.  

 

مقدمه:

هزار روز اول زندگی، از زمان اولین روز بارداری مادر تا پایاندو سالگی (۲۷۰ روز بارداری و ۷۳۰ روز اول عمر) ، زمان طلایی برای تضمین سلامت هر فرد در طول زندگی است و تغذیه با شیر مادر یکی از راه‌های اصلی تضمین سلامتی فرد به حساب می‌آید. اتفاقاتی که درهر ثانیه این هزار روز برای جنین وکودک رخ می دهد ،اثری حیاتی دارد. دراین مدت تخمک لقاح یافته تبدیل به انسانی می شود که بیش از 70درصد رشد مغزی ،40درصد رشد قدی و  25درصد رشد وزنی خود را بدست آورده است. فرصت های این هزار روز در هیچ مرحله دیگری از زندگی تکرار نخواهند شد. در این هزار روز ،سلامت ،رشد و تکامل ،تغذیه ،آموزش ،ایمنی ومراقبت برای کودک وخانواده وی نقش حیاتی وکلیدی دارند

به یاد داشته باشیم که تغذیه با شیر مادر فقط مسئولیت زنان نیست. حفظ، حمایت و ترویج شیردهی یک مسئولیت ا جتماعی است . همه باید با هم کار کنیم تا مطمئن شویم که  تمامی مادران  از حمایت اجتماعی فرزند پروری برخوردارند و محیطی که در آن زندگی می کنند دوستدار کودک است  .

دکتر ندا عزالدین- فوق تخصص گوارش کودکان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در این باره گفت:از آنجا که شیر مادر، همه مواد مغذی مورد نیاز شیرخوار را با نسبت های صحیح همراه با مواد ایمنی بخش در اختیار او قرار می دهد،تاکنون به عنوان یک غذای بی نظیربرای تغذیه شیرخوارشناخته شده است. شیرخشک ها معمولاً از شیر گاو تهیه میشوند و اختلافات بیوشیمیایی و ایمنی شناختی آنها با شیر مادر به حدی است که علیرغم کوشش های انجام شده در صنایع شیرخشک و با وجود تکنولوژی پیشرفته صنایع غذاییکه در اختیار کمپانی های بزرگ قرار دارد، شیر مادر همچنان بی همتا و بدون جانشین باقی مانده است.

وی افزود: تغذیه با شیر مادر برای تحقق اهداف جهانی تغذیه از جمله، بقا و سلامت انسا ن ها، رشد اقتصادی و نیز پایداری محیط زیست، امری کلیدی و حیاتی است. حمایت و ترویج تغذیه با شیر مادر به عنوان راه حل موثر و هزینه اثر بخش برای ادامه زندگی، ارتقای وضعیت تغذیه، رشد و تکامل شیرخواران و کودکان خردسال، حفاظت از سلامت مادران و کمک به کودکان برای دستیابی به حداکثر ظرفیت خود، حتی تا سنین بزرگسالی مستند شده است. بدیهی است که ساعات و روزهای اول عمر فرصتی کلیدی برای استقرار شیردهی و فراهم آوردن حمایت های مورد نیاز مادران برای موفقیت در شیردهی است.

وی در ادامه تاکید کرد:تماس پوست با پوست مادر و نوزاد بلافاصله پس از تولد و شروع تغذیه با شیر مادر طی ساعت اول زندگی، برای جریان یافتن و استقرار تغذیه با شیر مادر، ادامه حیات و سلامت نوزادان، شیرخواران و کودکان اهمیت زیادی دارد.

بنا بر اظهارات این فوق تخصص گوارش کودکان،تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول عمر، نیاز به مواد مغذی و انرژی لازم برای رشد و تکامل فیزیکی و عصبی کودکان را تأمین می کندو اگر تغذیه با شیر مادر پس از 6 ماهگی، همراه با مصرفغذاهای کمکی سالم و کافی، ادامه داشته باشد همچنان به تأمین انرژی و مواد مغذی با کیفیت بالا ونیز پیشگیری از سوء تغذیه )لاغری، چاقی( و تأمین امنیت غذاییشیرخواران کمک می کند.

 

شواهد نشان می دهد که تغذیه مناسب در 1000 روز می تواند اثرات زیر را داشته باشد:

• حفظ زندگی بیش از یک میلیون نفر در سال، کاهش قابل توجه بار اقتصادی و انسانی بیمار یهایی مانند سل، مالاریا و اچ آی وی- ایدز

• کاهش خطر ابتلا به بیماری های مختلف غیر واگیر در حال گسترش مانند دیابت وسایر بیماری های مزمن در مراحل بعدی زندگی

• ارتقای عملکرد تحصیلی فرد و کسب پتانسیل لازم

• افزایش تولید ناخالص ملی کشور حداقل ۳- ۲ درصد سالانه

بسیاری از مطالعات نشان می دهند که تغذیه با شیر مادر موجب ارتقای سلامت مادر و شیرخوار، سلامت عمومی جامعه شده و از بسیاری بیماری های حاد و مزمن پیشگیری میکند.

تغذیه انحصاری با شیر مادر زیربنای بقا و سلامت کودک است به دلیل آنکه تغذیه ای ضروری، بی نظیر وبدون جایگزین برای رشد و تکامل کودک فراهم می کند.

تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول که به عنوان تغذیه فقط با شیر مادر و عدم دریافت هر نوع ماده غذایی دیگر حتی آب تعریف می شود, دارای بیشترین تأثیر بالقوه بر بقای کودک در هر مداخله پیشگیرانه است.

تغذیه انحصاری با شیر مادر به عنوان اولین رویکرد ایمن سازی کودکان، حفاظت در برابر عفونت های تنفسی، بیماری اسهال، و سایر بیماری های بالقوه تهدیدکننده زندگی را فراهم می کند و همچنین دارای اثر حفاظتی در برابر چاقی و بعضیاز بیماری های غیرواگیر در مراحل بعدی زندگی است. با این حال،اقدامات بسیاری باید انجام شود تا تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه اول زندگی به عنوان یک هنجاربرای تغذیه شیرخواران شناخته شود.

عدم تغذیه انحصاری با شیر مادر, عاملی مؤثر در 6/ 11 درصد از مرگ و میر دوران کودکی، معادل تقریباً800هزار مرگ سالانه کودکان است.

 

حقایقی در مورد تغذیه با شیر مادر تغذیه و امنیت غذایی:

• سوءتغذیه که تغذیه ناکافی یا نیمه مطلوب با شیر مادر را شامل

می شود، زمینه ساز۴۵ درصد از کل مرگ های کودکان زیر 5 سال است.

• شایع ترین فرم سوءتغذیه؛ کوتاه قدی هنگام تولد شایع است و تا 24 ماهگی با افزایش سریع ادامه می یابد.

• سرمایه گذاری های اولیه برای پیشگیری از وزن کم هنگام تولد، پیشگیری از کوتاه قدی و شروع زودرس و انحصاری تغذیه با شیر مادر، در کاهش خطر چاقی و بیمار ی هایمزمن مراحل بعدی زندگی مشارکت دارد.

• عدم تغذیه با شیر مادر با خسارات اقتصادی حدود 302 میلیارد دلار سالانه یا 49 / 0درصد درآمد خالص ملی در جهان ارتباط دارد.

• تخمین زده می شود که خانواده ها در سراسر دنیا 54 میلیارد دلار هر سال صرف خرید شیر مصنوعی می کنند. بالغینی که در کودکی با شیر مادر تغذیه شده اند،نسبت به کسانی که با شیر مصنوعی تغذیه شده اند، درآمد بالاتری دارند.

بقا، سلامت و تندرستی:

• اطلاعات و یافته های مطالعات دهه اخیر حاكی از اثرات انكار ناپذیر شیر مادر در تكامل بینایی، تكامل مغز و ضریب هوشی شیرخواران است. به طور میانگین بهره هوشی شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می شوند 6/ 2 درجه بالاتر از شیرخوارانی است که با شیر مادر تغذیه نمی شوند, اما این تفاوت برای مدت های طولانی تر تغذیه با شیرمادر بیشتراست. در مطالعه دیگر، ضریب هوشی كودكانی كه شیر مادر می خوردند به طور متوسط حدود 3/ 1 درجه نسبت به شیرخوارانی كه به طور مصنوعی تغذیه می شدند، بالاتر بود. هم چنین, هرچه مدت شیردهی بیشتر باشد, ضریب هوشی بالاتر است.

• تغذیه با شیر مادر زیربنای سلامت و تندرستی را برای تمام طول عمر فراهم می کند.مادرانی که فرزندانشان را با شیر مادر تغذیه نمی کنند، آنان را در معرض خطر بالاتری برای بسیاری از شرایط ناخوشایند از جمله بیماری های حاد و مزمن دورانکودکی قرار می دهند.

شیردهی تأثیر قابل توجهی در کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان پیش از یائسگی،بازگشت سریع تر رحم به حالت قبل از بارداری دارد و منجر به فاصله گذاری مناسب بین بارداری هامی شود. شتاب از دست دادن وزن و بازگشت به وزن قبل از بارداری،کاهش خطر سرطان تخمدان و آندومتر، کاهش خطر ابتلا به پوکی استخوان، حفاظت در برابر آرتریت روماتوئید، و محافظت در برابر دیابت نوع ۲ از مزایای شیردهی برای مادراست.

• تغذیه با شیر مادر موجب ارتباط عاطفی روانی و تکامل عصبی بیشتر می شود وپیامدهای فرهنگی اجتماعی مهمیدارد؛ بزهکاری، اضطراب و اختالات عصبی در این کودکان کمتر و ارتباط عاطفی آنان در بزرگسالی متعادل تر و پایدارتر است.

 

 

اثر محافظتی شیر مادر در برابر بیمار یهای قلبی عروقی:

•تغذیه با شیر مادر به ویژه تغذیه انحصاری با شیر مادر در ۶ ماه اول زندگی، با سطح پایین تر کلسترول خون در آینده همراه است.

•کودکان تغذیه شده با شیر مادر در بزرگسالی فشارخون سیستولیک و دیاستولیک کمتری نسبت به شیر مصنوعی خواران دارند.

•تغذیه با شیر مادر با کاهش مر گ ومیر در اثر بیمار یهای عروق کرونر قلب همراه است.

 

اثر محافظتی شیر مادر در برابر دیابت:

•کودکانی که با شیر مادر تغذیه می شوند در بزرگسالی سطح گلوکز خون پایین تری دارند. تغذیه انحصاری با شیر مادر عامل محافظت کننده مستقل در برابر دیابت نوع یک و دو است.

•احتمال ابتلا به دیابت نوع 1 در شیرخوارانی که 6 ماه به طور انحصاری با شیر مادرتغذیه نمی شوند، حدود 40 درصد بیشتر است.

 

اثر محافظتی شیر مادر در برابر چاقی و اضافه وزن:

•در صورت عدم تغذیه انحصاری شیرخواران با شیر مادر به مدت 6 ماه، احتمال ابتلا به اضافه وزن و چاقی آنان ۲۵ درصد بیشتر است.

•در مطالعه دیگری ذکر شده است که تغذیه انحصاری با شیرمادر به مدت 6 ماه احتمال چاقی را 43 درصد کم کرده و کودکانیکه بیش از 1 سال با شیر مادر تغذیه شده اند، کاهش احتمال چاقی در آنان ۲۷ درصد بوده است.

•در مطالعه دیگری، خطر چاقی در کودکان تغذیه شده با شیرمادر در مقایسه باشیر مصنوعی خواران 13 درصد در مقابل ۲۲ درصد بوده و گزارش یک فراتحقیق انجام شده، حاکی از 4 درصد کاهش خطر چاقی برای هر ماه شیرخوردن در کودکان تغذیه شده با شیر مادر است.

اثر محافظتی شیر مادر در برابر سرطان:

• تعداد ۲0 هزار مرگ ناشی از سرطان پستان در صورتی که زنان شیردهی مطلوب داشته باشند، اتفاق نخواهد افتاد.

• خطر سرطان پستان برای هر سال شیردهی 3/ 4 درصد کاهش داشته که نشان می دهد هرچه طول مدت شیردهی بیشتر باشد، محافظت بیشتری هم در برابر سرطان پستان حاصل می شود.

• مطالعات متعددی کاهش سرطان پستان را در مادران شیرده نشان داده است، همچنین در شیرخوارانی که با شیر مادر تغذیه می شوند کاهش 35 - 20 درصدی خطر ابتلا به سرطان پستان در بزرگسالی و قبل از یائسگی نیز نشان داده شده است.

• مادرانی که یک فراتحقیق حداقل 1۲ ماه شیرخوار خود را شیر داده بودند,، در مقایسه با مادرانی که هرگز شیر نداده بودند، احتمال ابتلا به سرطان تخمدان در آنان 82درصد کاهش داشته است.

 

بیمار یهای قلبی عروقی:

• قرارگرفتن شیرخواران در معرض دود سیگار به طور قابل توجهی سطح سرمی آنتی اکسیدان ها از جمله ویتامین هایA, C, E را در آنان کاهش می دهد. اما تغذیه باشیر مادر به پیشگیری از کاهش این آنتی اکسیدان ها در شیرخوارانی که در معرض دود سیگار قرار می گیرند 6، کمک می کند.

• تحقیقات نشان داده است در میان شیرخوارانی که در معرض دود سیگار قرار داشتند.آنان که با شیر مادر تغذیه نشده بودند، در مقایسه با کودکانی که به مدت حداقل 1 ماه با شیر مادر تغذیه شده بودند، 8/ 1برابر بیشتر در معرض ابتلا به بیماری های تنفسی بودند. خطر ابتلا به بیمار یهای تنفسی با مادر سیگاری در كودكانی كه هرگز شیر مادر نخورده اند، نسبت به آنهاكه با شیر مادر تغذیه می شوند 7 برابر بیشتر است.

اثر محافظتی شیر مادر در برابر اوتیسم :

•مطالعات نشانگر آن است كه وقتی تغذیه با شیر مادر در حد كمتر از مطلوب انجام شود، خطر ابتلا به اوتیسم افزایش مییابد. شروع دیررس تغذیه با شیر مادر درساعت  تولد با شیوع بیشتر اوتیسم همراهی می كند.

•عدم تغذیه با شیر مادر خطر ابتلا به اوتیسم را 5/ 2 برابر افزایش می دهد.

 

اثر محافظتی شیر مادر در برابر عفونت های تنفسی، گوارشی،ادراری، گوش، سپسیس،مننژیت، آسم و آلرژی:

*شیرخوارانی كه با شیر مادر تغذیه نمی شوند در مقایسه با شیرخوارانی كه به طور انحصاری با شیر مادرتغذیه میشوند، 7 برابر بیشتر در معرض خطر مرگ از اسهال و 5 برابر بیشتر در معرض خطر مرگ از پنومونی قرار دارند.

طبق آمار WHO و AAP ، تغذیه با شیر مادر برای حداقل 6 ماه از بیش از ۵۵ درصد مرگ و میر ناشی از اسهال، بیماری های تنفسی و بیمار یهای عفونی جلوگیری كند.

* اثر محافظتی شیر مادر در برابر عفونت ها «وابسته به دوز » است؛ مطالعات جدید نشان داده است شیرخوارانی كه به طور انحصاری فقط 4 تا 6 ماه از شیر مادر تغذیه كرده بودند, نسبت به شیرخوارانی كه 6 ماه تمام تغذیه انحصاری با شیر مادر داشتند, احتمال ابتلا به پنومونی در آنها 4 برابر و عفونت مکرر گوش 2 برابر بیشتر بوده است.

*در شیر مادرخواران، احتمال ابتلا به عفونت های حاد تنفسی تا 5 برابر کاهش می یابد واحتمال ابتلا به اسهال در صورت عدم تغذیه انحصاری با شیر مادر تا 6 ماه، 100 درصد بیشتر است. همچنین, احتمال بستری شدن شیر مصنوعی خواران در بیمارستان به خاطر آسم، عفونت های تنفسی و پنومونی تا حدود 25 درصد بیشتر است.

*تغذیه انحصاری با شیر مادر خطر ابتلا به عفونت های ادراریرا به طورقابل توجهی کمتر می کند. مدت طولانی تر تغذیه با شیر مادر با خطر كمتر عفونت پس از، از شیر گیری همراهاست كه نشان دهنده مكانیسم دراز مدت این تأثیر است. نقش حفاظتی شیر مادر قوی ترین اثر راپس از تولد دارد و تا 7 ماهگی کاهش می یابد.

* نقش شیر مادر به عنوان بخشی از دفاع طبیعی در برابرعفونت های ادراری، در مطالعات از نظر آماری حائز اهمیتبیان شده است.

*همچنین شیر مادر سبب کاهش بروز آسم و آلرژی همراه با ارتقاء سیستم ایمنی می شود.

 

خلاصه:

تغذیه با شیر مادر جان بیش از 5/ 1 میلیون شیرخوار را در سال نجات می دهد و میلیون ها شیرخوار از ابتلا به بیماری های شایع قابل پیشگیری، بیماری های حاد و مزمن در کوتاه مدت و بلندمدت و دوران بزرگسالی حفاظت میشوند. تغذیه با شیر مادر سبب رشد و تکامل مطلوب، ارتقای بهره هوشی کودکان،تحکیم روابط عاطفی مادر و كودك و تکامل شخصیت روانی اجتماعی آینده کودک می شود و از طریقكاهش احتمال مرگ ومیر ناشی از خونریزی در مادران، كاهش خطر ابتلا به سرطان پستان و تخمدان و پوكی استخوان نقش مهمی در سلامت مادران ایفا می کند. به علاوه در حفظ امنیت غذایی شیرخواران،حفاظت از محیط زیست، كاهش هزینه های ابتلا، بستر ی شدن كودكان و غیره نقش بسزایی دارد. تغذیه باشیر مادر ارزشمند است و چه به عنوان یک سرمایه گذاریهزینه/اثربخش و چه به عنوان یک اقدام پیشگیرانه می تواند سودمند باشد.

مزایای شیردهی به نوزاد برای مادران:

شیر مادر بهترین غذا برای کودک است، ولی مزایای شیردهی فقط مربوط به نوزادان نیست و شامل خود مادران نیز می‌شود. به توصیۀ کارشناسان، در صورت وجود نداشتن هیچ مشکلی در بدن مادر، لازم است در شش ماه اول زندگی نوزاد، او را با شیرخودتان تغذیه کنید. اما اگر هر مقدار از شیر خودتان را حداقل تا یک سالگی به نوزاد بدهید، برای هر دو نفر شما بسیار مفید خواهد بود.

تغذیه‌ی نوزاد با شیر مادر، این اطمینان را به والدین می‌دهدکه نوزاد به طور مناسب و مطلوبی رشد می‌کند و تکامل می‌یابد. همچنین از نظر رشد ذهن و افزایش میزان ضریب هوشی بر نوزاد تأثیر می‌گذارد. بنابراین کودکانی که شیر مادر مصرف می‌کنند، سالم‌تر هستند.

مزایای شیردهی برای نوزاد:

شیر مادر تغذیه‌ی ایده‌آلی برای نوزاد بوده و حاوی ترکیبی از ویتامین‌ها، پروتئین و چربی و در واقع شامل تمام ترکیبات مورد نیاز برای رشد کودک شماست. همچنین به صورتی است که هضم آن بسیار راحت باشد. شیر مادر حاوی آنتی‌بادی‌هایی است که جهت مبارزه با ویروس‌ها و باکتری‌ها به نوزاد کمک می‌کنند. از دیگر مزایای آن این است که خطر ابتلای کودک به آسم و آلرژی را کاهش داده و او در آینده کمتر دچار مشکلات حساسیتی می‌شود. همچنین کودکانی که در شش ماه اول زندگی به طور کامل شیر مادر را بدون فرمول دیگری(شیر خشک) مصرف کرده باشند، به میزان کمتری دچار عفونت گوش، بیماری‌های تنفسی و اسهال می‌شوند و کمتر نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارند.

شیر دادن مادر ارتباط مستقیمی با میزان ضریب هوشی(IQ) کودک در آینده دارد. همچنین ارتباط فیزیکی نزدیک بین مادر و فرزند، لمس پوست یکدیگر و ارتباط چشمی باعث پیوند بیشتر کودک با مادر و احساس امنیت می‌شود. خوردن شیر مادر به جای چاقی بیش از حد باعث رسیدن نوزاد بهوزن صحیح و ایده‌آل می‌شود. همچنین گفته شده است که شیر مادر نقش مهمی در جلوگیری از سندرم مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) می‌شود. تصور می‌شود که باعث کاهش خطر ابتلا به دیابت، چاقی و سرطان‌های خاص می‌شود.

شیردهی مادر به نوزاد باعث سوختن چربی‌های اضافیمی‌شود. بنابراین در کاهش وزن اضافی ناشی از بارداری کمک می‌کند، باعث آزادسازی هورمون اکسی‌توسین می‌شود که خود در بازگشت رحم به اندازه‌ی پیش از زمان بارداری و کاهش خونریزی رحم بعد از تولد می‌شود. همچنین شیر دادن به نوزاد در کاهش احتمال ابتلا به سرطان سینه، سرطان تخمدان و پوکی استخوان نقش دارند.

 

کاهش خطر ابتلا به افسردگی در مادر:

بر اساس پژوهش‌های جدید و به‌روز دنیا، زنانی که شیرخودشان را به نوزاد نمی‌دهند یا شیردهی را زود متوقف کرده‌اند، ریسک و احتمال بالاتری برای ابتلا به افسردگی پس از زایماندارند. همچنین اگر شما تحت درمان افسردگی پس از زایمانهستید، باز هم می‌توانید به کودک خود شیر بدهید. پزشکتان می‌تواند به شما کمک کند تا راه‌های بی‌خطری برای درمان افسردگی خود در حین شیردهی پیدا کنید.

 

کاهش خطر ابتلا به سرطان سینه و تخمدان:

پژوهش‌های متعدد نشان داده است هرچه شیردهی بیشترانجام شود، از زنان در برابر سرطان سینه و تخمدان بیشترمحافظت می‌شود. به نظر می‌رسد شیردهی به مدت حداقل یکسال بیشترین اثر محفاظتی را در پیشگیری از ابتلا به سرطان سینه داشته باشد. چگونگی تأثیرگذاری شیردهیکاملاً روشن نیست، اما ممکن است مربوط به تغییرات ساختاریدر بافت سینه به علت شیردهی و این واقعیت باشد که شیردهی میزان استروژن تولیدشده در بدن شما را سرکوب می‌کند.

"